De kloof en de uitweg Bekijk groter

De kloof en de uitweg

Een dwarse kijk op ontwikkelingssamenwerking

9789064453373

Sold out

Datasheet

UitgeverijEPO
Jaar van uitgave2004
Bindwijzepaperback
Aantal pagina's136p.

Meer informatie

'Armoede is de ergste vorm van terreur', heeft Gandhi gezegd. Maar de balans van vijftig jaar ontwikkelingshulp is negatief. De 20% rijksten van het Noorden bezitten 900 maal zoveel als de 20% armsten van het Zuiden. En die kloof groeit. Nauwelijks 0,39% van het jaarlijkse inkomen van het Noorden volstaat om de honger en armoede uit de wereld te helpen. Maar men krijgt het niet bij elkaar. Zoveel is duidelijk: de traditionele ontwikkelingshulp moet grondig herbekeken worden. Ze kan niet langer een verlengstuk zijn van de officiële buitenlandse politiek en moet ophouden met symptoombestrijding en palliatieve zorgverstrekking.

De auteur laat het niet bij een klacht. Hij schetst een alternatief voor de ontwikkelingslanden op basis van heel concrete voorstellen. Hij werkt ook een strategie uit om te komen tot rechtvaardige Noord-Zuidverhoudingen en bekijkt welke rol ontwikkelingssamenwerking daarin kan spelen. Dit boek biedt niet alleen onthutsend cijfermateriaal over de kloof, het wil ook een bijdrage leveren in de discussie over hoe een 'Andere Wereld' er kan uitzien en hoe we dat kunnen bereiken.

Voorwoord van Mieke Molemans, voorzitster 11.11.11

'Volgens de auteur van dit boek is er maar één probaat middel: word of blijf een beweging en steun bewegingen in het Zuiden. Deze gedachte zal zonder twijfel haar plaats houden in het nieuwe handvest van 11.11.11' - Mieke Molemans, voorzitster 11.11.11

Auteurs

Van dezelfde auteur:

Marc Vandepitte

Marc Vandepitte (1959) is filosoof en publicist. Hij is licentiaat wiskunde (RUG, 1980), godsdienstwetenschappen (KUL, 1984), moraaltheologie (KUL, 1988), filosofie (KUL, 1993) en vrij student in verschillende vakken economie. Hij is docent maatschappelijke vorming en is actief in de andersglobaliseringsbeweging.
Hij was medeauteur van Teksten voor de 21ste eeuw (EPO, 1988), Socialisme en vrijheid (EPO, 1990) en NGO's. Missionarissen van de kolonisatie? (EPO, 1994).


Persartikels

Antwerpen Groen! (april 2005)
Marc Vandepitte vindt dat het enorme potentieel aan verzet prioritair behoefte heeft aan ee politieke vorm. In zijn boek probeert hij aan te geven hoe het na 50 jaar ontwikkelingshulp anders moet. De balans is immers negatief. Vandepitte beperkt zich in dit boek niet tot historisch kaderen en analyseren. Hij wil mogelijkheden aanbrengen tot de opbouw van tegenmacht. Zolang de huidige machtsverhoudingen intact blijven, zal er niets veranderen. Het kapitalisme heeft heeft een belangrijke historische rol gespeeld, maar staat nu een betere wereld in de weg.

S&D (Socialisme & Democratie van de Nederlandse PvdA) (maart 2005)
Boekbespreking door Jan Breman, hoogleraar Sociologie aan de Universiteit van Amsterdam:
Vandepitte is een vastberaden en gedreven gids... Gloedvol betoog over de antikapitalistische strategie die tot een andere, betere wereld moet leiden... - meer lezen

MO* (juni 2004)
Debatforum "De kloof tussen Noord en Zuid wordt kleiner"
“Marc Vandepitte: De kloof wordt groter. Met cijfers moet je omzichtig omspringen. Zo blijkt uit het Human Development Rapport van 2003 dat de daling van het aantal extreem armen volledig op rekening komt van China (min 151 miljoen) en dat in de rest van de wereld er zelfs een stijging is (plus 28 miljoen). Vandaar het cijfer van het Rapport dat 123 miljoen mensen erin geslaagd zijn om een leven in extreme armoede achter zich te laten. Sinds de jaren negentig zijn er 54 landen armer geworden zijn, is er in 21 landen meer honger en sterven er in 14 landen meer kinderen. En dat geldt niet alleen in het geografische zuiden. Na 1989 ondervonden de voormalige Oostbloklanden heel snel de ‘zegeningen’ van de vrije markt. In de voormalige SU werden 150 miljoen mensen in armoede gedompeld.
In 1980 was het inkomen van de tien rijkste landen 90 keer dat van de 10 procent armste landen (China opnieuw buiten beschouwing gelaten). In 1999 was dat al 154 keer zoveel. De afgelopen twaalf jaar is het inkomen per inwoner in het Noorden met een vijfde gestegen, terwijl de ontwikkelingshulp daalde met een zesde. Voor elke euro ontwikkelingshulp aan het Zuiden verliezen die landen ongeveer 60 euro aan het Noorden, als gevolg van verslechterende ruiltermen, een zwakke positie op de wereldmarkt, schuldaflossing, kapitaalvlucht, braindrain enz… Deze transfers zijn vanaf de jaren tachtig flink gestegen. Geen wonder dat die kloof jaar na jaar blijft toenemen."

Onze Wereld (Nederlands maandblad) (mei 2004)
Krap 0,39 procent van het jaarlijkse inkomen van het rijke Noorden is al genoeg om de armoede uit de wereld te helpen, maar we krijgen het niet bij elkaar. Marc Vandepitte biedt in De kloof en de uitweg naast onthutsend cijfermateriaal ook een concrete strategie voor rechtvaardige Noord-Zuid-verhoudingen.

Vrede (mei 2004)
Ludo De Brabander:
Tien jaar na NGO's. Missionarissen van de nieuwe kolonisatie? heeft Marc Vandepitte opnieuw een zeer kritisch boek geschreven over ontwikkelingssamenwerking... Vandepitte heeft gelijk wanneer hij stelt dat enkel een structurele verandering van de politieke en economische Noord-Zuidverhoudingen het armoedeprobleem ten gronde kan oplossen... Hij probeert dan ook een antwoord te formuleren op de curciale vraag voor links: hoe kunnen we de kapitalistische maatschappij transformeren tot een socialistische?... De belangrijkste doelstelling van dit boekje is de lezer een instrument te bieden om kritisch na te denken over ontwikkelingssamenwerking. De uitgesproken stellingen van Marc Vandepitte leveren daar in ieder geval genoeg stof voor.

Grande (mei 2004)
Dit boek maakt brandhout van het huidige ontwikkelingsbeleid. De auteur schetst onder meer een historisch kader waarin hij de belangrijkste gebeurtenissen en evoluties in de Noord-Zuidbeweging op een rijtje zet, en brengt de kloof tussen Noord en Zuid scherp in beeld aan de hand van onthutsend cijfermateriaal. Of er een alternatief is? Vandepitte doet concrete voorstellen en haalt zijn inspiratie uit de sociale strijd die Europa de voorbije honderd vijftig jaar heeft gestreden...

Internationale Samenwerking (mei 2004)
Een uiterst kritisch en toegankelijk boek dat 'radicale hervormingen' ademt. Het biedt voldoende oprechte en goed verteerbare ingrediënten om het debat op gezonde wijze te voeren. (...) Vandepitte stelt dat ontwikkelingshulp niets meer is dan symtoombestrijding en pijnverzachting voor dagelijkse ellende. Een westerse schaamlap voor het gebrek aan politieke wil om sociale, economische en ecologische problemen in het Zuiden echt aan te pakken. Hij (...) meent zelfs dat ontwikkelingssamenwerking geostrategische belangen van landen dient en de hegemonie van het ultraliberalisme in stand helpt houden. Ook de niet-gouvernementele organisaties (ngo's) krijgen er, als vast onderdeel van de ontwikkelingsbusiness, van langs. Met hun aura van onaantastbaar moreel gelijk zijn de tienduizenden ngo's volgens Vandepitte te vaak slippendragers van het buitenlands beleid, of van Wereldbank en IMF. Zoals de titel belooft, biedt Vandepitte ook een uitweg. Die ligt niet in het hervormen van internationale instellingen en handelsregels, of in het bijsturen van de vrije markt. De oplossing, volgens hem, is een structurele verandering van het kapitalistische systeem. (...)

De Bond (23-04-2004)
... Eén vijfde van de mensheid moet het doen met minder dan 1 euro per dag. Ondertussen wordt elk van de tweehonderd superrijken van de wereld elke seconde 25 euro rijker... Dit is maar één van de vaststellingen die Marc Vandepitte gebruikt om de kloof tussen arm en rijk duidelijk te maken. Voor de auteur is er slechts één uitweg uit deze kloof die allicht voor sommigen nogal drastisch klinkt, maar die ook kan inspireren om een andere globalisering een concretere inhoud te geven...

RAAK (maandblad van de KWB) (april 2004)
Jozef Mampuys:
Een uitdagend boekje... met heel wat feitelijke gegevens en concrete alternatieven. Een boekje dat doet nadenken...
De toenemende kloof tussen arm en rijk is... geen onontkoombaar noodlot of toeval. Ze wordt veeleer veroorzaakt door onrechtvaardige mechanismen. Sterker, ze wordt georganiseerd. De spelregels van de wereldeconomie zijn zo vastgelegd dat ze in het voordeel zijn van de hoofdrolspelers ten koste van de rest. De hoofdrolspelers zijn de multinationals... Op zoek naar een antwoord op de vraag hoe deze situatie kan worden veranderd bekijkt Vandepitte het ontwikkelingsvraagstuk door de achteruitkijkspiegel van 150 jaar arbeidersstrijd... Allerlei caritatieve initiatieven... brachten geen echte structurele oplossingen voor hun problemen. Daartoe moesten de arbeiders zich organiseren. De opbouw van een tegenmacht was nodig om hun eisen kracht bij te zetten. Dat is ook de weg die men in het Zuiden moet gaan... Vandepitte pleit er daarom voor de klemtoon te verleggen van de uitbouw van klassieke projecten naar het steunen van de volksbewegingen (vakbonden, boerenorganisaties)...

Samenleving en Politiek (april 2004)
Voor wie kritisch wil nadenken over ontwikkelingssamenwerking is dit boekje erg nuttig. Het toont de structurele tekortkomingen van de sector aan en het geeft een beeld van het kapitalistische falen. Ook met de oplossingen - het opbouwen van tegenmacht - zullen velen in de andersmondialiseringsbeweging het wel eens kunnen zijn, hoewel er heel wat fundamentele vragen kunnen gesteld worden bij Vandepittes visie op landbouwbeleid, volksbewegingen en zeker ook op socialisme. De concrete uitwerking van het alternatief laat te wensen over. Te halfslachtig en te algemeen...

De Leeswolf (april 2004)
Aan het thema ontwikkelingssamenwerking en de belabberde toestand van de landen uit het Zuiden, voorheen de 'Derde Wereld', is al heel wat inkt gespendeerd. Meestal gaat het om gespecialiseerde studies die niet voor iedereen zijn weggelegd. Bij wijze van afwisseling - of noem het: ter vervollediging - doet het goed nu eens geconfronteerd te worden met een werkstuk dat elke omslachtige bewijsvoering uit de weg gaat, geen retoriek verkoopt, maar simpelweg de naakte gegevens over de 'kloof' naast elkaar plaatst en die in een voor ieder bevattelijke taal met elkaar verbindt. (...) Dit bescheiden werkje maakt indruk door zijn bewogen maar ingehouden appel op al wie met het uitroeien van de wereldwijde armoede begaan is.

Knack (17-03-2004)
Het aantal ngo's is gestegen van amper vijfduizend in de jaren zeventig tot ruim vijftigduizend nu. Met hun aura van onaantastbaar moreel gelijk, zijn zij in realiteit vaak de slippendragers van het buitenlands beleid van landen, of van de Wereldbank en het IMF. Vandepitte: 'Het IMF dwingt de overheden in het Zuiden essentiële overheidstaken zoals onderwijs, gezondheidszorg, infrastructuurwerken en ondersteuning van de landbouw af te stoten. Deze taken worden dan overgenomen door ngo's. Zo is de cirkel rond en spelen de betrokken landen een belangrijk deel van hun soevereiniteit kwijt.'... Mieke Molemans (voorzitster 11.11.11 en auteur van het Voorwoord in het boek van Vandepitte, nvdr): 'Er bestaan inderdaad ook ngo's die door bedrijven worden opgericht of die dienen als verlengstuk van de buitenlandse politiek. Wijzelf zijn een koepel die veel stromingen en ideologieën verenigt. Marc Vandepitte hoort bijvoorbeeld bij een strekking die een totale afwijzing van het huidige economische systeem voorstaat en kiest voor een revolutionaire benadering. Dat is een legitiem standpunt, maar wij als 11.11.11 werken momenteel aan een nieuw handvest waarbij geleidelijke hervormingen door het ondersteunen van sociale bewegingen in het Zuiden meer het uitgangspunt zal zijn...

www.intal.be (05-03-2004)
Bert De Belder:
De kloof tussen Noord en Zuid, tussen rijk en arm is groot en groeiend en dodelijk. OK, dat weten we. Maar kan je dit ook voor de vuist weg illustreren met pakkende voorbeelden? Ken je de mechanismen die erachter zitten? En zie jij een uitweg uit die kloof? Het is de verdienste van Marc Vandepitte om deze kwesties kort en krachtig onder handen te nemen in dit mooi uitgegeven boekje...
Voor de volledige bespreking zie: www.intal.be

Uitpers (maart 2004)
Zeer goed gedocumenteerd en beknopt... overzichtelijk... Sinds de jaren negentig zijn 54 landen armer geworden, is er in 21 landen meer honger en sterven in 14 landen meer kinderen. In het "welstellende" Noorden zijn meer dan 100 miljoen mensen dakloos, tenminste 37 miljoen werkloos en ongeveer 8 miljoen ondervoed... Hoe is dat allemaal mogelijk? Door onrechtvaardige mechanismen, die Marc Vandepitte haarfijn uit de doeken doet... Vandepitte doet meer dan wantoestanden aanklagen. Hij wil ook een oplossing aanbrengen...
De volledige recensie op: www.uitpers.be.

Koerier (tijdschrift Pax Christi) (maart 2004)
Vandepitte kan moeilijk zijn achtergrond als andersglobalist verbergen. (...) Vijftig jaar ontwikkelingshulp heeft, ondanks mooie voornemens, zijn beloftes niet kunnen waarmaken. (...) Maar de auteur blijft niet stilstaan bij deze negatieve analyse, hij geeft ook meteen een suggestie voor hoe het dan wel moet. Niet iedereen zal het eens zijn met de bevindingen en de suggesties van de auteur, maar het boek levert alvast genoeg stof voor een boeiende discussie.

De Tijd (28-02-2004)
(Volgens de auteur, nvdr)... heeft de wereldeconomie nog nooit zoveel rijkdom en goederen geproduceerd. Bij een gelijke verdeling van de rijkdom zou elke gezin ter wereld met drie kinderen een maandelijks inkomen hebben van 2.260 euro. Dat is voldoende om elke wereldburger eten, een fatsoenlijke huisvesting, gezondheidszorg en onderwijs te geven. Toch is dat lang niet het geval. De ontwikkeling van de een gaat blijkbaar ten koste van de ander. En de oplossing? Een partijpolitiek programma voor de andersglobalisten...

Indymedia (23-02-2004)
Christophe Callewaert:
"Eén Indonesische arbeider verdient 21 eurocent per sportschoen van Nike die in de winkel 500 keer zoveel kosten. Het bezit van 450 multimiljardairs is groter dan dat van de helft van de totale wereldbevolking... Toch volstaat jaarlijks 100 miljard om de armoede uit te roeien. Dat is een achtste van wat elk jaar aan wapens wordt besteed... De nuchtere stijl waarmee Marc Vandepitte deze ellende beschrijft roept herinneringen op aan het baanbrekende boek Globalisering en chaos van Ignacio Ramonet. Maar Vandepitte gaat een stap verder dan de hoofdredacteur van Le Monde Diplomatique. De feiten en de analyse dienen hier vooral als inleiding op de oplossingen en voorstellen die in het tweede deel van het boek aan bod komen...
Voor het volledige artikel zie: www.indymedia.be/news/2004/02/81007.php

www.opspraak.net
Jan Bontje:
Dit boek gaat hét probleem van de 21ste eeuw - de honger en de oorzaken ervan - niet uit de weg... De auteur stelt onomwonden dat de kloof tussen arm en rijk niet gedicht kan worden zolang het kapitalisme bestaat... Vandepitte geeft de eer aan het kapitalisme die het toekomt: het heeft het feodalisme vernietigd en een productiviteit ontwikkeld die ongekend is. Het kan de kloof tussen arm en rijk echter niet dichten: het systeem is immers niet gericht op het lenigen van de nood van allen maar op de rijkdom van weinigen. Het kent maar één parool: winstmaximalisatie...
Volledig artikel op www.opspraak.net

Prof.dr. François Houtart: Natuurlijk verdient dit werk een vertaling zodat dit noodzakelijke debat geïntroduceerd kan worden bij het Franstalige publiek. Ik beveel dit boek ten zeerste aan.

Dit boek kwam ter sprake in volgende radio- en/of tv-programma's

  • 14-05-2004 - Nederlandse Radio "Vrijdag Desmet" bij Theodor Holman: boekbespreking door Chris van der Heijden.
  • 10-05-2004 - VRT-Radio 1-Het Vrije Woord: interview met Marc Vandepitte
  • 12-03-2004 - VRT-radio Klara- Alinea: interview met Marc Vandepitte.