Nawoord

Dirk Van Duppen werkt al 20 jaar als arts bij Geneeskunde voor het Volk. Als collega van Dirk heb ik een gevoel van fierheid en dankbaarheid bij de lectuur van zijn boek. Ik ben fier omdat Dirk demonstreert hoe je als arts sociaal en politiek geëngageerd kan zijn én wetenschappelijk onderlegd. Ik ben dankbaar omdat Dirk ons een indrukwekkend standaardwerk bezorgt over een hoofdacteur van ons gezondheidssysteem: de farmaceutische industrie. Niemand kan er na lectuur van Dirks boek nog omheen: de winsthonger van de farma-reuzen is een van de hoofdoorzaken van de ontsporing van onze gezondheidszorg. Natuurlijk zorgen nieuwe geneesmiddelen voor vooruitgang, onder meer bij de behandeling van astma, maagzweren, hart- en vaatziekten Maar door het stimuleren van overmatig of onoordeelkundig gebruik van geneesmiddelen is de farmaceutische industrie tegelijk een ernstige bedreiging geworden voor de volksgezondheid.

Dirk documenteert gedetailleerd hoe de farma-multinationals op het delicate terrein van de gezondheid van mensen, systematisch ontoelaatbare methodes aanwenden. Flagrante leugens over de 'superioriteit' van al die 'nieuwe' en vooral duurdere imitaties van al bestaande geneesmiddelen, maar ook ronduit ongure praktijken: omkoping van medische opinieleiders, manipulatie met 'wetenschappelijke' studies, juridische spitstechnologie van dure advocatenbureaus om de ziekteverzekering op te lichten
In de toptien van de meest winstgevende bedrijven in de wereld staan er vijf uit de farmaceutische sector. Wat het kapitalisme is, heeft Dirk in deze sector in al z'n aspecten teruggevonden: hoge prijszetting, corruptie, fraude, verspilling, parasitisme... Het illustreert de slagzin waarmee wij in de foulée van de studentenbeweging van mei '68 Geneeskunde voor het Volk hebben opgestart: Het kapitalisme maakt ziek - De gezondheidszorg is ziek van het kapitalisme. Dat inzicht, dat de winstzucht onze gezondheidszorg verziekt, wint vandaag veld in het artsenkorps. Het leeft sterker dan 30 jaar geleden. Op bijna elke bijscholing ontmoet ik collega's die zich beklagen: 'Wij zullen wel proberen Evidence Based Medicine en de wetenschappelijke aanbevelingen voor een goede medische praktijk toe te passen, maar in klinieken of bij bepaalde specialisten krijgen onze patiënten dan toch opnieuw de onverantwoorde en dure behandelingen die door de firma's gepusht worden.' Artsen botsen op de kwalijke gevolgen van de winstzucht van de farma-industrie op de kwaliteit van hun werk. De malaise in het huisartsenkorps heeft ook daar mee te maken.

De farma-industrie heeft Dirk frontaal aangevallen op zijn politieke overtuiging. Dirk komt er voor uit dat hij lid is van de PVDA waarmee Geneeskunde voor het Volk verbonden is. De farma-industrie heeft geprobeerd hem via die omweg te isoleren. Het omgekeerde gebeurde: Dirk kreeg bijzonder veel steun. Niet alleen vanuit de Wetenschappelijke Vereniging van Vlaamse Huisartsen en van andere kringen van huisartsen maar ook van academici en ziekenfondsverantwoordelijken. Daar is een materiële basis voor. Ze zien hoe de farmaceutische en medisch-technische industrieën onredelijk grote happen wegnemen uit het budget van de ziekteverzekering. Dat leidt tot besparingen waarvoor de patiënten opdraaien maar ook zorgverleners zoals kinesisten en huisartsen. Want terwijl bij de farma-multinationals de kassa rinkelt, is er geen of veel te weinig geld voor niet-medicamenteuze behandelingen zoals gedragstherapieën, voor preventie en gezondheidsopvoeding, voor de zo nodige nieuwe plaatsen in de gehandicapten- en bejaardenzorg en in de psychiatrie.

Geneeskunde voor het Volk streeft ernaar samen te werken met zoveel mogelijk bondgenoten, over politieke en ideologische meningsverschillen heen en in respect voor mekaar. Ik ben blij dat Dirk daar in het cholesterolconflict zo goed in geslaagd is.

Een Hibo (huisarts in beroepsopleiding) die een jaar in onze groepspraktijk werkte en uit een katholiek artsenmilieu komt, zei mij: 'Ik heb hier in een toffe sfeer in een goede praktijk gewerkt en er veel geleerd. Van de buitenwacht, op feestjes, kreeg ik opmerkingen omdat ik bij "de communisten" werkte. Mijn vrouw is apolitiek maar toen ze jullie beter leerde kennen viel het haar erg mee. Veel te weinig mensen weten wie jullie echt zijn, wat jullie echt denken en willen.'

Dirk toont met z'n boek dat wat we 'denken en willen' ter zake is. Hij wordt namelijk op essentiële punten bijgetreden door de crème de la crème van de internationale medische tijdschriften. Dirk citeert The Lancet die in identieke bewoordingen schrijft over 'overheden die falen om hun mensen vóór de winst te stellen' en over 'de verstikkende greep van Big Pharma'. Of nog, over 'grote bedrijven die genoeg invloed hebben om regeringspolitici direct te beïnvloeden'. Professor Marcia Angell van The New England Journal vaart uit tegen academische 'onderzoekers die werken als consultants voor farmaceutische firma's, hun geneesmiddelen aanprijzen op gesponsorde symposia, zich laten verwennen met allerlei giften en luxueuze snoepreisjes en aandeelhouders worden van de firma's'.

Het werk van Dirk toont wat het is relevant en doelmatig te zijn. De vraag daarbij is: doelmatig voor wie en voor wat? Frank Vandenbroucke, de ex-minister van Sociale Zaken, maakte het bevoordelen mogelijk, gedurende een jaar, van de cholesterolverlager Zocor. Een cadeau van 22 miljoen euro voor producent Merck Sharp & Dohme (MSD), ten koste van de ziekteverzekering. Vandenbroucke was in de cholesteroloorlog doelmatig, maar dan wel voor MSD. Dirk was dat ook: voor de patiënten. Dirk plaatste met de hulp van de media het schandaal van de veel te dure cholesterolverlagers op de politieke agenda. Na een jaar cholesteroloorlog daalden de prijzen voor simvastatine met 60 tot 73%. Eerder had hij met zijn wetenschappelijke werk al een aandeel gehad in het bekomen van de terugbetaling van dit geneesmiddel voor patiënten die er, tot dan, wegens irrationele criteria van uitgesloten waren.
Dirk gebruikt zijn talenten relevant en doelmatig: om naar een goedkoper geneesmiddelenbeleid te gaan, om artsen en patiënten te behoeden voor de toenemende onveiligheid van het voorschrijfgedrag, om er een einde aan te maken dat in deze wereld aan miljarden mensen levensreddende medicatie wordt ontzegd.

Dirk illustreert de concrete alternatieven voor hier en nu van Geneeskunde voor het Volk. Daarom zijn in het boek de krachtlijnen van een concreet wetsvoorstel voor een geneesmiddelenbeleid naar het voorbeeld van Nieuw-Zeeland opgenomen. Het wetsvoorstel kan meer dan 1 miljard euro winst opleveren voor de sociale zekerheid. Dat geld kan gebruikt worden om grote noden in de zorg op te lossen en om de privatisering van openbare ziekenhuizen en andere asociale besparingen af te wenden.
Wat mij in dit boek naar het hart gaat is de manier waarop Dirk vanuit 'banale' dagelijkse ervaringen met zijn patiënten weet door te stoten naar de kern van ons economisch en maatschappelijk systeem. 'Eerst de mensen, niet de winst', zegt de slogan. Dirk geeft aan hoe Geneeskunde voor het Volk een bijdrage probeert te leveren aan die hoognodige maatschappelijke verandering. Ik hoop dat zijn boek vooral jonge gezondheidswerkers kan aanzetten om samen met ons daaraan mee te werken en hun leven zin te geven.
In Nederland heeft een vereniging drie jaar lang campagne gevoerd onder het veelzeggende motto Is er een pil voor de zieke geneesmiddelenmarkt? (www.isereenpil.nl). Het boek van Dirk maakt duidelijk dat alleen een stevige politieke pil hier nog kan helpen en schrijft daarvoor een goed recept uit.

Geneeskunde voor het Volk lanceerde een petitie: 'Ik wil dat de overheid van ieder nuttig geneesmiddel het beste product kiest, via openbare aanbesteding de laagste prijs afdingt en kosteloos ter beschikking stelt voor de patiënt.' Je kunt deze tekst ondertekend mailen naar Geneeskunde voor het Volk, Sint-Rochusstraat 57-59, 2100 Deurne of naar geneesmiddelen@gvhv.be

Namens Geneeskunde voor het Volk,
Kris Merckx